كسى كه بميرد در حالى كه از غيبت توبه كرده ، آخرين كسى است كه وارد بهشت مىشود و كسى كه بميرد در حالى كه اصرار بر آن داشته ، اوّلين كسى است كه وارد دوزخ مىشود » . « 1 » امام صادق عليه السلام در روايتى مىفرمايد : « مَنْ روى على مؤمنٍ روايةً يُريدُ بِها شَيْنَهُ وَهَدْمَ مُروءَتِهِ لِيَسْقُطَ مِنْ أعْيُنِ الناسِ ، أخْرَجَهُ اللَّهُ مِن وِلايَتِهِ إلى وِلايَةِ الشَّيْطانِ ، فلا يَقْبَلُهُ الشَّيْطانُ ؛ كسى كه به منظور عيب‌جويى و آبرو ريزى مؤمنى ، سخنى نقل كند تا او را از نظر مردم بيندازد ، خداوند او را از ولايت خودش بيرون كرده ، به سوى ولايت شيطان مىفرستد ، ولى شيطان هم او را نمىپذيرد » . « 2 » « غيبت » يعنى در غياب كسى سخن گفتن ، منتها سخنى كه عيبى از عيوب او را فاش سازد ؛ خواه اين عيب جسمانى باشد ، يا اخلاقى ؛ در اعمال او باشد يا در سخنش ، و حتّى در امورى كه مربوط به اوست ، مانند لباس ، خانه ، همسر و فرزندان او و مانند اينها ؛ بنابراين اگر كسى صفات ظاهرى و آشكار ديگرى را بيان كند ، غيبت نخواهد بود ، مگر اينكه قصد مذمّت و عيب‌جويى داشته باشد كه در اين صورت حرام است . مثل اينكه در مقام بدگويى بگويد آن مرد نابينا ، يا كوتاه قد ، يا سياه رنگ يا كوسه ، اينها همه در صورتى است كه اين صفات واقعاً در آن شخص باشد ، اما اگر صفتى اصلًا وجود نداشته باشد ، آن وقت « تهمت » خواهد بود كه گناه آن‌به مراتب شديدتر و سنگين‌تر است . امام صادق عليه السلام مىفرمايد : « الغِيْبَةُ أَنْ تَقولَ فى أخيكَ ما سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ ، و أَمّا الْأَمْرُ الظّاهِرُ فيهِ ، مِثْلُ الحِدَّةِ وَالْعَجَلَةِ ، فَلا ، وَالْبُهْتانُ أنْ تقولَ فيه ماليسَ فيه ؛ غيبت آن است كه دربارهء برادر مسلمانت چيزى را بگويى كه خداوند پنهان داشته ، و امّا چيزى كه ظاهر است مانند تندخويى و عجله كه غيبت به حساب نمىآيد ، امّا تهمت اين است كه چيزى را بگويى كه در او وجود ندارد » . « 3 »

--> ( 1 ) محجّة البيضاء ، ج 5 ، ص 252 . ( 2 ) وسائل الشيعه ، ج 8 ، باب 158 ، ح 2 . ( 3 ) اصول كافى ، ج 2 ، باب الغيبة و البهت ، ح 7 .